Een overeenkomst met een internationaal karakter  
mr. Y.K. van Dijk

Stel: u sluit een overeenkomst met een onderneming in Duitsland (een GmbH of een A.G.). Ter uitvoering van de overeenkomst installeert u apparatuur en machines bij het bedrijf in Duitsland. Dan ontstaat onenigheid over de betaling van uw facturen: u zegt de overeenkomst vervolgens op en sommeert uw contractspartij de apparatuur en machines, waar u eigenaar van bent, aan u af te geven en wel in Nederland, maar dat wordt geweigerd. Kunt u dan de afgifte op straffe van verbeurte van een dwangsom afdwingen bij de Nederlandse rechter of is een rechter in Duitsland bevoegd? De kort geding rechter van de rechtbank in Groningen oordeelde recentelijk dat hij niet bevoegd was over de vordering tot afgifte te oordelen. 

Deze uitspraak toont aan dat het internationaal contractenrecht valkuilen kent. Het is dan ook belangrijk dat zorgvuldig wordt gekeken naar de inhoud van een overeenkomst met een internationaal karakter, voordat u tot ondertekening overgaat. Dat scheelt u veel tijd, kosten en onnodige risico's. Waar ging het in deze uitspraak mis voor het Nederlandse bedrijf? 

Uitspraak

Uit het vonnis van de kort geding rechter blijkt dat partijen in de overeenkomst geen forumkeuzebeding hadden gemaakt. Dat had wel gekund want op het geschil was de EEX-verordening van toepassing. Deze verordening is op 1 maart 2002 voor alle lidstaten van de Europese Unie van toepassing (met uitzondering van Denemarken) en geldt onder meer voor handelszaken. Om discussie te voorkomen over de vraag welke rechter bevoegd is tot beslechting van tussen contractspartijen gerezen geschillen worden dikwijls dergelijke bedingen in contracten opgenomen. Partijen maken dan een afspraak over de rechter aan wie zij de eventueel tussen hen gerezen geschillen voorleggen. Een dergelijke beding creëert rechtszekerheid tussen partijen. Om te voorkomen dat een forumkeuzebeding ongeldig wordt verklaard, moet een aantal regels opgenomen in de EEX-verordening in acht worden genomen. Een forumkeuze die slechts bepaalt dat de Nederlandse rechter bevoegd is van alle tussen de partijen gerezen en te rijzen geschillen kennis te nemen, is niet rechtsgeldig in de zin van de EEX-verordening. Partijen moeten namelijk vooraf weten welke onderwerpen onder de forumkeuze vallen en zij mogen niet door het beding worden verrast. 

Bij gebreke van een forumkeuzebeding moest de kortgedingrechter nagaan of hij wel bevoegd was te oordelen over de vordering tot afgifte van de apparatuur en de machines. De rechter boog zich dan ook over de inhoud van de overeenkomst waarin was bepaald dat het Nederlandse bedrijf 'may take complete and immediate possession of the equipment in case of bankruptcy, suspension of payment or in case of termination of this agreement'. 

De rechter interpreteerde deze contractsbepaling aldus dat daarin niet was bepaald dat de afgifte van de goederen in Nederland moest worden verricht. Uit de overeenkomst kon met andere woorden niet worden afgeleid dat het bedrijf in Duitsland verplicht was de goederen in Nederland af te geven. Om die reden achtte de kortgedingrechter zich niet bevoegd: het Nederlandse bedrijf kan alleen door tussenkomst van een rechter in Duitsland afgifte in Duitsland vorderen. 

Op twee fronten ging het dus fout: geen forumkeuzebeding in de overeenkomst en een onduidelijke contractuele bepaling. Als in de overeenkomst was bepaald dat de Duitse contractspartij bij opzegging van de overeenkomst verplicht was de apparatuur en machines onverwijld en op zijn kosten af te geven in Nederland (bijvoorbeeld aan het adres van uw onderneming), dan was de kortgedingrechter in Groningen wel bevoegd geweest. Uit het vonnis blijkt overigens ook dat partijen in de overeenkomst geen rechtskeuzebeding waren overeengekomen. Dit kan de zaak voor de rechter in Duitsland mogelijk nog compliceren. Die rechter heeft zich namelijk te buigen over de vraag of op de overeenkomst Duits recht of Nederlands recht van toepassing is. 

Hoe kunt u deze problemen voorkomen? 

1.   Als u een contract laat opstellen, dan is het verstandig dat u denkt in rampscenario's: wat kan er verkeerd gaan en voor wiens risico komt dat? Haal de meest desastreuze afloop voor de geest. Hier geldt: Hoe erger, hoe beter. 

2.   Neem in een internationaal contract een forumkeuzebeding op waarin u de Nederlandse rechter aanwijst die bevoegd is tot kennisneming van geschillen tussen partijen. 

3.   Als u een contract leest, dan is het verstandig dat u zich afvraagt: wat staat daar nu eigenlijk? Staat daar wat er moet staan? 

U kunt voor meer informatie contact opnemen met         mr. Y.K. van Dijk